Jak czytać wzory na drutach: skróty i oznaczenia

Wzór na drutach na pierwszy rzut oka może wyglądać jak szyfr: „3 o. pr., *2 o. l., 2 o. pr.; powtarzaj od * do ostatniego oczka, 1 o. pr.”. W rzeczywistości korzysta z niewielkiego, spójnego słownictwa. Gdy wiesz, jak zbudowany jest wzór i co oznaczają najczęstsze skróty, przejdziesz przez niego linijka po linijce. W tym poradniku objaśniamy skróty spotykane w polskich wzorach, a także angielskie, bo wiele wzorów publikuje się po angielsku; różnice między terminami amerykańskimi i brytyjskimi znajdziesz niżej.

Z czego składa się wzór na drutach

Większość wzorów ma tę samą kolejność.

1. Tytuł i poziom trudności, często „dla początkujących”, „łatwy”, „średnio zaawansowany” lub „zaawansowany” (w angielskich wzorach: beginner, easy, intermediate, experienced).
2. Rozmiary i wymiary gotowej rzeczy: rzeczywiste wymiary gotowej rzeczy w każdym rozmiarze.
3. Materiały: włóczka (jej grubość, skład i ile metrów potrzeba), grubość i rodzaj drutów oraz akcesoria, czyli drobne przybory, takie jak znaczniki czy igła do wełny.
4. Próbka: liczba oczek i rzędów na 10 cm danym ściegiem. Jej dopasowanie sprawia, że robótka wyjdzie we właściwym rozmiarze; nasz poradnik o rozmiarach drutów pokazuje, jak ją sprawdzić.
5. Skróty i ściegi specjalne: legenda przygotowana przez autora wzoru. Jeśli kiedykolwiek różni się od tego artykułu, trzymaj się wzoru.
6. Instrukcje, rząd po rzędzie lub okrążenie po okrążeniu, często podzielone na części, takie jak „Tył”, „Przód” i „Rękawy”.
7. Wykończenie: zszywanie części, wszywanie końców nitki (chowanie ich po lewej stronie dzianiny) i blokowanie (zwilżenie lub naparowanie robótki i wysuszenie jej w odpowiednim kształcie).

Jak zapisuje się rozmiary: zasada nawiasów

Gdy wzór obejmuje kilka rozmiarów, najmniejszy podaje się jako pierwszy, a pozostałe po nim w nawiasach okrągłych lub kwadratowych, zawsze w tej samej kolejności. Wzór na rozmiary S (M, L, XL) może brzmieć: „Nabierz 80 (88, 96, 104) o.”. Jeśli robisz rozmiar M, nabierasz 88 oczek. Niektóre wzory oddzielają kolejne rozmiary myślnikami, na przykład „80-88-96-104 o.”; zasada jest ta sama.

Gdy podana jest tylko jedna liczba, dotyczy ona wszystkich rozmiarów. Zero lub kreska w miejscu liczby oznacza, że dany krok nie dotyczy Twojego rozmiaru.

Skróty w polskich wzorach

Polskie wzory nie mają jednego, ściśle ustalonego systemu skrótów i wiele określeń zapisuje się w całości. Te skróty spotkasz najczęściej:

Te określenia zwykle zapisuje się słowami:

• 2 o. razem na prawo: przerób dwa oczka razem, jako jedno, na prawo; ujmuje to jedno oczko.
• narzut: owinięcie nitki wokół prawego drutu, które tworzy nowe oczko i małą dziurkę.
• zdjąć oczko: przełożyć oczko z lewego drutu na prawy bez przerabiania.
• za tylną ściankę: przerobić oczko, wkłuwając drut w ściankę leżącą za drutem; oczko wychodzi przekręcone.
• dodać oczko / ująć oczko: zwiększyć lub zmniejszyć liczbę oczek o jedno.
• zamknąć oczka: zakończyć oczka tak, żeby nie mogły się spruć.
• oczko brzegowe: pierwsze i ostatnie oczko rzędu, tworzące brzeg robótki.
• przerabiać oczka tak, jak się układają: na prawo oczka, które pokazują literę V, a na lewo te z łuczkiem.

Zawsze zajrzyj do legendy skrótów na początku wzoru: autor może stosować własne oznaczenia.

Najczęstsze skróty w angielskich wzorach

Wiele wzorów publikuje się po angielsku. Oto najczęstsze skróty i ich znaczenie:

Kilka zasad ułatwia korzystanie z tabeli:

• Liczba po skrócie mówi, ile oczek: „k3” to 3 oczka prawe, po polsku „3 o. pr.”.
• Na początku instrukcji skróty często pisze się wielką literą: „K2” to to samo co „k2”.
• „Knitwise” i „purlwise” (po polsku „jak na prawo” i „jak na lewo”) mówią, jak wkłuć drut: jak do przerabiania na prawo albo na lewo. Jeśli wzór nie mówi inaczej, oczka zdejmuj jak na lewo; przy ujęciach takich jak ssk wzór każe zdejmować oczka jak na prawo.
• Zwykłe m1 przerabia się zazwyczaj jak m1L, ale niektórzy autorzy mają na myśli inny sposób. Sprawdź legendę wzoru.

Jak czytać powtórzenia: gwiazdki i nawiasy

Gwiazdka oznacza początek powtórzenia. „Powtarzaj od *” (po angielsku „rep from *”) oznacza: wróć do gwiazdki i przerób te same oczka jeszcze raz, tyle razy, ile mówi instrukcja.

Weźmy „3 o. pr., *2 o. l., 2 o. pr.; powtarzaj od * do ostatniego oczka, 1 o. pr.”, po angielsku „K3, *p2, k2; rep from * to last st, k1.” Czytaj to tak:

1. Przerób 3 oczka na prawo.
2. Przerób 2 oczka na lewo.
3. Przerób 2 oczka na prawo.
4. Powtarzaj kroki 2 i 3, aż na lewym drucie zostanie tylko jedno oczko.
5. Przerób to ostatnie oczko na prawo.

Podwójna gwiazdka (**) oznacza drugi punkt powtórzenia; instrukcje wyjaśniają, jak z niego korzystać.

Nawiasy grupują oczka. „(2 o. razem na prawo, narzut) 3 razy”, po angielsku „(K2tog, yo) 3 times”, oznacza: 2 o. razem na prawo, narzut, 2 o. razem na prawo, narzut, 2 o. razem na prawo, narzut. „(1 o. pr., 1 o. l., 1 o. pr.) w następne oczko”, po angielsku „(K1, p1, k1) in next st”, oznacza, że wszystkie trzy przerabia się w to samo oczko.

W nawiasach na końcu rzędu zobaczysz też liczbę oczek, na przykład „(48 o.)” albo „(48 sts)”. Tyle oczek powinno być na drucie po skończeniu rzędu. Policz je, zwłaszcza po dodawaniu lub ujmowaniu oczek.

„Przerabiać prosto”, „dalej wzorem” i inne zwroty we wzorach

• Przerabiać prosto (work even): kontynuuj bieżący ścieg bez dodawania i ujmowania oczek.
• Dalej wzorem lub zgodnie ze wzorem (as established, in pattern): przerabiaj dalej ustalony ścieg, tak żeby każde oczko trafiało nad odpowiednie oczka poniżej. W ściągaczu oznacza to „przerabiać oczka tak, jak się układają”: na prawo te, które wyglądają jak litera V, i na lewo te, które wyglądają jak łuczki.
• Kończąc rzędem na lewej stronie (ending with a WS row): ostatni rząd przed przejściem dalej musi być rzędem na lewej stronie, żeby następna część zaczęła się na prawej stronie.
• Co 4. rząd (every 4th row): kształtowanie wykonuje się w jednym rzędzie, potem przerabia się trzy rzędy bez kształtowania i tak dalej.
• Jednocześnie (at the same time): dwa zestawy instrukcji wykonuje się równocześnie, na przykład kształtowanie dekoltu razem z kształtowaniem ramienia. Przeczytaj takie fragmenty dwa razy i zrób notatki, zanim zaczniesz.

Jak czytać schemat

Schemat to siatka, która pokazuje wzór ściegu jako obraz prawej strony dzianiny. Schematy są częste przy ażurach, warkoczach i wzorach wielobarwnych.

• Każda kratka to jedno oczko, a każdy poziomy rząd kratek to jeden rząd lub jedno okrążenie.
• Czytaj od dołu do góry: rząd 1 to najniższa linia.
• Przy robieniu płaskim rzędy na prawej stronie czytaj od prawej do lewej, a rzędy na lewej stronie od lewej do prawej. Numer rzędu zwykle stoi po tej stronie, od której dany rząd się zaczyna.
• Przy robieniu na okrągło prawa strona jest zawsze zwrócona do Ciebie, więc każde okrążenie czytaj od prawej do lewej.
• Legenda wyjaśnia każdy symbol. Niektóre symbole zmieniają znaczenie w rzędach na lewej stronie: pusta kratka często oznacza „na prawej stronie oczko prawe, na lewej stronie oczko lewe” i tak właśnie wygląda na schemacie ścieg dżersejowy.
• Pogrubiona lub kolorowa ramka oznacza raport, czyli grupę oczek, którą powtarzasz raz za razem w całym rzędzie.
• Zacieniowane kratki często oznaczają „brak oczka”: pomijaj je. Utrzymują wyrównanie siatki, gdy zmienia się liczba oczek.

Terminy amerykańskie i brytyjskie

Większość skrótów, w tym k2tog i ssk, jest taka sama w obu krajach. Kilka słów się różni:

Uważaj na moss stitch: w amerykańskim wzorze oznacza inny ścieg, wyższego krewnego ściegu ryżowego, który zmienia się co dwa rzędy, a nie co rząd; po polsku nazywa się go zwykle podwójnym ściegiem ryżowym. Wzory brytyjskie podają też grubość drutów w milimetrach albo, jeśli są stare, w dawnych numerach brytyjskich, i używają nazw takich jak DK i aran dla grubości włóczki.

Jak pracować według wzoru: wskazówki

• Przeczytaj cały wzór, zanim nabierzesz oczka, łącznie z wykończeniem.
• Zaznacz swój rozmiar w całym wzorze.
• Używaj licznika rzędów, małego klikacza albo kresek na kartce, i odhaczaj każdy skończony rząd.
• Zakładaj znaczniki między powtórzeniami, żeby błąd w liczeniu wyszedł na jaw po kilku oczkach.
• Sprawdź, czy autor wzoru opublikował poprawki, często nazywane erratą.

Czego nauczyć się dalej

Najlepiej ćwiczyć na prostym wzorze. Wybierz jeden z naszych łatwych pierwszych projektów, a jeśli jakieś oczko wydaje się obce, powtórz oczko prawe albo oczko lewe. Nasze książki i kursy w bibliotece przeprowadzają przez kompletne wzory krok po kroku.